Hordhac
Muddo dheer, waxaa jiray sawir khaldan oo la aaminsanaa oo ah in tiknoolajiyada iyo nolol-maalmeedka casriga ah ay u gaar yihiin dadka ku nool magaalooyinka waaweyn. Reer guuraaga Soomaaliyeed, oo ah laf-dhabarta dhaqaalaha iyo dhaqanka bulshada, waxay qarniyo badan ku noolaayeen nolol ku tiirsan xoolaha, roobka, iyo daaqa, iyagoo adeegsanaya habab soo jireen ah. Hase yeeshee, qarniga 21-aad wuxuu la yimid dabayl isbaddal oo aan cidna ka tagayn.
Maanta, geel-jire jooga miyiga fog wuxuu awood u leeyahay inuu la socdo qiimaha sayladda xoolaha ee magaalada isagoon tallaabo qaadin, ama inuu lacag u diro qoyskiisa isagoo hoos fadhiya geed. Is-dhexgalka reer guuraaga iyo tiknoolajiyada ma ahan oo kaliya raaxo, balse waa baahi daruuri ah oo kor u qaadaysa tayada nolosha, dhaqaalaha, iyo badbaadada dadka iyo duunyadaba.
Maqaalkan, waxaan si qoto dheer ugu eegi doonnaa sida tiknoolajiyadu u noqon karto saaxiibka cusub ee reer guuraaga, faa'iidooyinka ay leedahay, iyo sida looga gudbi karo caqabadaha jira si loo helo miyi casri ah oo hormarsan.
1. Isgaarsiinta: Buundada Isku Xirta Miyiga iyo Magaalada:
Waa hubaal in taleefanka gacanta uu yahay aaladda koowaad ee isbaddalka ku samaysay nolosha miyiga. Laakiin sidee bay ula jaanqaadi karaan heerka xiga?
Isku Xirnaanta Bulshada iyo Qoyska:
Haddii beri hore ay qaadan jirtay maalmo in war la is gaarsiiyo (iyadoo loo adeegsanayo baadidoon ama socoto), maanta tiknoolajiyada ayaa meesha ka saartay masaa’ fadii. Reer guuraagu waxay hadda si toos ah ula xiriiri karaan qaraabadooda jooga magaalooyinka iyo xitaa qurbaha. Tani waxay abuurtaa shabakad bulsho oo xooggan, taas oo sahlaysa in gacan la is siiyo xilliyada adag sida abaaraha.
Helitaanka Xogta Muhiimka ah:
Tiknoolajiyada casriga ah waxay reer guuraaga u sahlaysaa inay helaan xog degdeg ah. Tusaale ahaan:
Wararka Amniga: Ogaanshaha deegaannada nabdoon iyo kuwa colaaduhu ka jiraan.
Xaaladda Roobka: Iyadoo la adeegsanayo idaacadaha casriga ah ama fariimaha gaagaaban (SMS), reer guuraagu waxay ogaan karaan meelaha roobku ka da'ay si ay u hayaamaan, halkii ay sahmin dheer u diri lahaayeen.
2. Dhaqaalaha Casriga ah: Jeebka Eletarooniga ah (Mobile Money):
Mid ka mid ah guulaha ugu waaweyn ee Soomaaliya ka gaartay dhanka tiknoolajiyada waa adeegga lacagta la isugu diro taleefannada (Sida EVC Plus, ZAAD, SAHAL, iwm). Reer guuraaga ayaa ah dadka ugu badan ee ka faa'iidaysta adeeggan.
Badbaadada Hantida:
Beri hore, in lacag caddaan ah lagu haysto miyiga waxay ahayd khatar weyn oo soo jiidan karta tuugada ama in lacagtu lunto inta lagu jiro hayaanka. Maanta, xoolo-dhaqatadu waxay lacagtooda ku kaydsan karaan taleefannadooda. Tani waxay ula jaanqaadaysaa noloshooda guureysiga ah, iyadoo aan loo baahnayn bangiyo dhismo ah.
Ganacsiga Fudud:
Tiknoolajiyadu waxay meesha ka saartay "Dullaalkii, macluumaadka qarin jiray. Geel-jiruhu wuxuu hadda taleefankiisa ka ogaan karaa qiimaha neefka geela ah uu ka joogo Sayladda Burco, Muqdisho ama Gaarisa inta uusan xoolaha soo kaxeyn. Tani waxay siinaysaa awood gorgortan oo xooggan, waxayna hubinaysaa inuu helo qiimaha saxda ah ee xoolahiisa.
3. Tamarta Cadceedda (Solar Energy): Iftiinka Miyiga
Korontadu waa furaha horumarka, laakiin suuragal maaha in fiilooyin koronto la gaarsiiyo deegaan walba oo miyi ah. Halkan waxaa soo galaya tiknoolajiyada tamarta cadceedda (Solar Panels).
Iftiinka Habeenkii: Solar-ku wuxuu reer guuraaga ka kaafiyay isticmaalka nalka batroolka iyo qoryaha la shido, taas oo u roon caafimaadka indhaha iyo sambabada, isla markaana yaraynaysa khatarta dabka.
Awood Siinta Aaladaha kale: Waxaa hadda jira qalab "Solar, ah oo la qaadan karo (Portable Solar Kits) oo awood u leh inay dabka u shubaan taleefannada, raadiyaha, iyo xitaa qaboojiyayaal yaryar oo lagu kaydin karo daawooyinka xoolaha ama caanaha. Tani waa la-jaanqaadid dhab ah oo casri ah.
4. Caafimaadka iyo Daaweynta Fogaanta (Telemedicine):
Caafimaadku waa adeegga ugu liita ee ka jira miyiga, laakiin tiknoolajiyada ayaa xal u noqonaysa.
Daaweynta Dadka:
Barnaamijyada Telemedicine, ama dhakhtarka fogaanta ayaa bilaabay inay soo galaan. Qofka reer miyiga ah wuxuu wici karaa lambar gaar ah, isagoo la hadlaya dhakhtar jooga magaalada, una sharxaya calaamadaha xanuunka. Dhakhtarku wuxuu u qori karaa talooyin caafimaad ama wuxuu u sheegi karaa in xaaladdu u baahan tahay isbitaal.
Caafimaadka Xoolaha (Veterinary Apps):
Xooluhu waa hantida ugu weyn ee reer guuraaga. Waxaa jira barnaamijyo (Apps) iyo adeegyo SMS ah oo xoolo-dhaqatada bara sida loo daaweeyo cudurrada ku dhaca xoolaha, sida Jadeecada ama Sambabka. Tiknoolajiyadani waxay badbaadin kartaa kumanaan neef oo xoolo ah, taas oo micnaheedu yahay badbaadinta dhaqaalaha dalka.
5. Waxbarashada Iskuulka Guurguura ee Casriga ah:
Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee haysta ubadka reer guuraaga waa la'aanta waxbarasho joogto ah sababo la xiriira hayaanka.
Raadiyaha iyo Casharada Maikalka: Tiknoolajiyada Audio-ga, ayaa ah xal wax ku ool ah. Casharro duuban oo lagu shubo taleefannada ama laga dhageysto idaacadaha waxbarashada ayaa carruurta u sahlaya inay wax bartaan xilli kasta iyo meel kasta.
Tablets-ka Ku shaqeeya Cadceedda: Mashruucyo tijaabo ah ayaa muujiyay in carruurta reer guuraaga ah la siin karo Tablets ay ku jiraan manhajka waxbarashada oo aan u baahnayn internet (Offline content), kuwaas oo ay ku baran karaan xisaabta iyo akhriska inta ay xoolaha la joogaan.
6. Saadaasha Cimilada iyo Deegaanka:
Isbaddalka cimiladu waa cadowga koowaad ee reer guuraaga casrigan. Abaaraha soo noqnoqda waxay u baahan yihiin qorsheyn ka duwan tii hore.
Tiknoolajiyada dayax-gacmeedka (Satellite) ayaa hadda suurtagelinaysa in la saadaaliyo roobka bilo ka hor. Haddii xogtan si fudud loogu soo diro taleefannada odayaasha dhaqanka iyo xoolo-dhaqatada, waxay qaadan karaan go'aanno muhiim ah sida:
Inay xoolaha yareeyaan inta aysan abaartu dhicin.
Inay u guuraan deegaan la saadaaliyay inuu roob fiican heli doono.
Inay kaydsadaan biyo iyo baad waqti hore.
Caqabadaha Jira iyo Sida looga Gudbi Karo:
Inkastoo fursaduhu ay badan yihiin, haddana waxaa jira caqabado u baahan in laga gudbo si reer guuraagu si buuxda ula jaanqaadaan tiknoolajiyada:
Aqoonta Tiknoolajiyada (Digital Literacy): Dad badan oo reer miyi ah ma yaqaanaan qorista iyo akhriska. Xalka: Waa in la sameeyaa Apps iyo adeegyo ku shaqeeya cod (Voice-based services) halkii laga isticmaali lahaa qoraal.
Khatarta Internet-ka (Network Coverage): Meelo badan oo miyi ah ma leh Network xooggan. Xalka: Shirkadaha Isgaarsiinta waa inay kordhiyaan taawarada (Towers) miyiga, dowladuna waa inay ku dhiirigalisaa canshuur dhaaf.
Qiimaha Qalabka: Taleefannada casriga ah (Smartphones) way qaali noqon karaan. Xalka: In la helo taleefanno raqiis ah oo adkaysi u leh jawiga miyiga (Rugged phones).
Gunaanad:
Reer guuraanimadu ma ahan calaamad muujinaysa dib-u-dhac, balse waa hab-nololeed la jaanqaadi kara casrigan haddii loo helo agabkii ku habboonaa. Tiknoolajiyada casriga ah-laga soo bilaabo taleefannada, tamarta cadceedda, ilaa adeegyada caafimaadka ee fogaanta-waxay hayaan furaha badbaadada iyo horumarka bulshada reer guuraaga ah.
Haddii aan isku darno xikmadda soo jireenka ah ee reer guuraaga iyo awoodda tiknoolajiyada casriga ah, waxaynu abuuraynaa bulsho adkaysi u leh abaaraha, dhaqaale ahaan isku filan, oo aqoon ahaan dhisan. Mustaqbalka miyiga Soomaaliya ma ahan mid mugdi ah, waa mid ifaya - waana mid dijitaal ah.
Talo Bixin:
Maxaad ka qabtaa mawduucan?
Tallaabada Xigta: Adigu akhriste, ma haysaa fikrad kale oo tiknoolajiyada looga faa'iideyn karo dadkeenna reer guuraaga ah? Ama ma jiraan qoysas aad taqaan oo noloshoodu is bedeshay kadib markii ay heleen Solar ama Taleefan?
Fadlan fikirkaaga noogu reeb qaybta faallooyinka (comments), oo la wadaag maqaalkan asxaabtaada si aan u ballaarino dooda ku saabsan horumarinta miyigeenna
